Is één RAM-module voldoende? Uitleg over enkel- en dubbelkanaalsgeheugen

Dit is toch een makkie? Moderne processors zijn ontworpen om gebruik te maken van dubbele geheugenkanalen, zodat ze over voldoende geheugenbandbreedte beschikken. Waarom zou iemand een systeem bouwen waarin niet beide kanalen worden benut? Wacht even. Hoewel dit bij de vorige generatie DDR4-platforms absoluut het geval was, ligt het bij DDR5 niet zo eenduidig.

Ja, je hebt absoluut minstens twee RAM-modules nodig om het maximale uit je systeem te halen, maar als je budget krap is en de prijzen van geheugen schommelen, kun je op korte termijn misschien volstaan met slechts één RAM-module. Hieronder lees je hoe we de verschillen hebben getest en wat onze resultaten zijn.

Voor deze test hebben we een AMD Ryzen 7 9800X3D gebruikt, aangezien deze algemeen wordt beschouwd als de beste CPU voor gaming. De reden dat deze processor zo geliefd is bij gamers is de enorme 96 MB aan L3-cache, mogelijk gemaakt door AMD's tweede generatie 3D V-Cache-technologie. Met een maximale boostkloksnelheid van 5,2 GHz op basis van een basiskloksnelheid van 4,7 GHz, en acht fysieke kernen die 16 threads aankunnen, is dit geen slak als het gaat om pure rekenkracht.

We hebben deze CPU gecombineerd met een NVIDIA GeForce RTX 4080 Super 16 GB om een krachtige CPU- en GPU-basis te creëren die geschikt is voor een breed scala aan games. De koeling van de CPU wordt verzorgd door een CORSAIR iCUE LINK TITAN 360, die de chip zelfs tijdens de langste benchmarksessies koel houdt. Een MSI MAG B850 Tomahawk Max WiFi-moederbord maakt de kernspecificaties compleet, met een CORSAIR RM850x SHIFT-voeding die zorgt voor betrouwbare stroomvoorziening, en alles is ingebouwd in een FRAME 4000D-behuizing.

Voor deze tests hebben we een set van twee 16 GB VENGEANCE RGB DDR5-6000-modules gebruikt: we hebben één module verwijderd voor de enkelkanaals-tests en beide modules samen gebruikt voor de dubbelkanaals-benchmarks. Gekoppeld geheugen is essentieel voor betrouwbare prestaties, en dit is op zich al een van de redenen waarom je beter een geheugenset kunt aanschaffen in plaats van twee losse DIMM’s apart te kopen. In wezen is er geen garantie dat u op een later tijdstip een tweede geheugenmodule kunt vinden die exact overeenkomt met degene die u vandaag koopt.

We hebben verschillende games gebruikt om het prestatieverschil tussen de twee RAM-configuraties te laten zien. Alle games zijn getest op 1440p, meestal met de hoogst mogelijke instellingen, waarbij DLSS en framegeneratie waren uitgeschakeld. De enige uitzondering is Marvel Rivals, een competitieve game waarbij de framerate belangrijker is; deze is getest met de instelling ‘Medium’.

Civ VI, een klassieker in het genre, is meer CPU-afhankelijk dan de meeste games, dankzij de berekeningen die de AI nodig heeft om haar strategieën uit te stippelen en haar plannen voor wereldheerschappij uit te voeren. De onderstaande tijden geven aan hoe lang het duurt om een beurt te spelen, waarbij een kortere tijd beter is. Er is hier geen enorm verschil, hoewel het vermeldenswaard is dat de beurtduur van de AI later in het spel aanzienlijk toeneemt. Toch is minder dan zes seconden met slechts één geheugenstick indrukwekkend, en niet veel langzamer dan de opstelling met twee sticks.

Hoewel de game al meer dan vijf jaar geleden is uitgebracht, is Cyberpunk 2077 nog steeds een van de mooiste games die je op een high-end pc kunt spelen. Met name de raytracing-modi laten echt zien waartoe moderne pc-gaming in staat is, en dankzij talloze patches is dit een goed geoptimaliseerde game. Er is in feite geen verschil tussen geheugenconfiguraties met één of twee kanalen.

GTA V heeft de lat voor open-wereldgames hoog gelegd, en dankzij de ‘Expanded and Enhanced’-update van maart 2025 ziet het er ook nog eens uitstekend uit. Er is een lichte verbetering merkbaar bij gebruik van twee RAM-modules, hoewel de framerate zelfs op de hoogste instellingen vloeiend blijft, zelfs met slechts één DIMM.

Metro Exodus is een van de opvallendste titels die de ray tracing-mogelijkheden van Nvidia laat zien; de game ziet er fantastisch uit en heeft een ongelooflijk sfeervolle uitstraling. Bij de hoogste instellingen – die je natuurlijk wilt gebruiken voor de beste ervaring – is er geen merkbaar verschil tussen configuraties met één of twee geheugenmodules.

Bij Parkour Zombie Survival maakt de configuratie van je geheugen niet zoveel uit: de gemiddelde waarden blijven gelijk en de minimale framerates stijgen slechts licht wanneer je van één grafische kaart naar twee overschakelt. Als je met lagere instellingen speelt en daardoor hogere framerates haalt, zul je hier een groter verschil zien, maar je wilt natuurlijk de beste visuele ervaring wanneer je aan de zombiemassa’s ontsnapt.

Deze third-person hero shooter treedt in de voetsporen van Overwatch en tot op zekere hoogte TF2, maar doet dat op een veel mooiere manier, en is bovendien gratis te spelen, wat altijd een pluspunt is. De framerate is hier het allerbelangrijkste, dus spelen op de instelling ‘Medium’ is een algemeen aanvaard compromis. Hier zien we een lichte stijging van de gemiddelden, maar het is bij de minimale framerates dat de verschillende geheugenconfiguraties het meest opvallen, met een verbetering van 20% bij het toevoegen van twee RAM-modules. Je zult het ook merken, met een soepelere algehele ervaring.

Wat deze cijfers duidelijk maken, is dat als je op zoek bent naar hoge framerates, het grootste deel van je budget naar je grafische kaart moet gaan. Ja, het hangt af van wat voor soort games je wilt spelen, en er zullen natuurlijk uitzonderingen zijn die veel meer geheugengebonden zijn, maar voor een groot deel van de moderne pc-games betekenen de verbeteringen aan DDR5 dat je misschien wel kunt volstaan met één geheugenmodule, in ieder geval op korte termijn.

We raden je nog steeds aan om een set van twee geheugenmodules aan te schaffen en te gebruiken als je het maximale uit je systeem wilt halen. Hierdoor kun je veel gemakkelijker multitasken en zwaardere programma’s draaien. Ook de grotere capaciteit die het gebruik van twee modules met zich meebrengt, mag niet worden onderschat, want alleen al daardoor kun je meer doen.

Moderne gangbare Intel- en AMD-processoren maken gebruik van dual-channel geheugencontrollers. Dit betekent dat de processor tegelijkertijd via twee onafhankelijke 64-bits kanalen met het geheugen kan communiceren. Bij single-channel geheugen is slechts één van die kanalen in gebruik, bijvoorbeeld wanneer er slechts één DIMM wordt gebruikt. In deze configuratie heeft de processor slechts via één kanaal toegang tot het geheugen, waardoor de beschikbare geheugenbandbreedte wordt beperkt.

Bij dual-channel-geheugen zijn beide kanalen bezet, meestal door twee identieke geheugenmodules in de juiste sleuven op het moederbord te plaatsen. Als beide kanalen actief zijn, kan de CPU parallel gegevens uit het geheugen lezen en ernaar schrijven, waardoor de geheugenbandbreedte in feite verdubbeld wordt ten opzichte van een single-channel-configuratie.

Dit is niet hetzelfde als geheugenranks. Ranks geven aan hoe geheugenchips op een DIMM zijn gerangschikt, terwijl kanalen aangeven hoe de CPU toegang krijgt tot het geheugen. Een enkele geheugenmodule kan een enkele of dubbele rank hebben, maar werkt nog steeds in een enkel kanaal als dit de enige geïnstalleerde DIMM is.

Als je al eens een pc hebt gebouwd en de prestaties van enkelkanaals- en dubbelkanaalsgeheugenconfiguraties op DDR4-platforms hebt vergeleken, heb je wellicht aanzienlijke prestatieverschillen tussen beide opgemerkt. Prestatieverbeteringen van 20 tot 30% zijn gebruikelijk bij de overstap van een enkelkanaals- naar een dubbelkanaalsconfiguratie, en bij toepassingen die sterk afhankelijk zijn van het geheugen kunnen de prestaties zelfs nog veel sterker stijgen.

Bij DDR5 ligt dat anders. In veel gametitels zul je namelijk vaak slechts marginale verschillen zien tussen single- en dual-channel-configuraties. Dit komt deels door de verbeteringen die in DDR5 zijn aangebracht ten opzichte van zijn voorganger, maar ook door de ruwe bandbreedte die beschikbaar is bij deze nieuwere geheugenstandaard. Het is ook goed om in gedachten te houden dat bij gaming de grafische kaart het zware werk doet, dus als het gaat om prestaties in de game, spelen de CPU, het RAM-geheugen en de opslag vaak een kleinere ondersteunende rol.

Je zult merken dat er een verschil zit tussen het gebruik van één RAM-module en twee als het gaat om de algehele reactiesnelheid van het systeem. Als je meerdere applicaties opent en tussen deze wisselt, wordt een tekort aan geheugencapaciteit al snel duidelijk, vooral in combinatie met de lagere doorvoersnelheid. Hoewel dit tijdens het gamen waarschijnlijk niet al te veel invloed heeft, haal je bij algemene dagelijkse activiteiten niet de volledige prestaties uit je componenten.